علي بن زيد البيهقي ( ابن فندق )

مقدمهء مصحح و ناشر 4

تاريخ بيهق ( فارسى )

فارسى او كه وجود دارد يكى جوامع الاحكام در فن تنجيم و ديگر همين تاريخ بيهق است كه انتشار مىيابد . تاريخ بيهق بنثر ساده نوشته شده و انشاء آن با وجود متوسط بودن از مزايا و محسنات لفظى و معنوى كه خاص مؤلفات قرن چهارم تا هفتم است بهره و نصيب كافى دارد . و از خصائص انشائى كه در آن ديده مىشود يكى اينست كه مؤلف سالهاى وقايع را به عربى نوشته و در انساب طوايف و اشخاص نيز غالبا براى اختصار يا احتراز از تكرار بعبارات عربى متوسل شده و از بهم آميختن جمله‌هاى فارسى و تازى نثرى ملمع بوجود آورده است ، ليكن ساير مطالب را به فارسى يكدست نوشته و سبك تحرير او در اين قسمت پسنديده و در تاريخ‌نويسى قابل پيروى و تقليد است . در مطالعهء تاريخ بيهق گذشته از آشنا شدن بنوعى از نثر صحيح و فصيح فارسى ببسيارى از نكات تاريخى و وقايع جزئى كه در تواريخ عام كمتر ذكر مىشود بر مىخوريم و عده‌اى از رجال علم و ادب و سياست را كه در كتب ديگر نامى از آنها برده نشده است مىشناسيم ، و همين يك امتياز در تشويق ما بر بزرگ داشت قدر و قيمت اين كتاب كافى است . نسخ تاريخ بيهق چنان كه دانشمند معظم آقاى محمد قزوينى در مقدمهء خود نوشته‌اند در نهايت ندرت و تا آنجا كه بر ايشان معلوم شده فقط سه نسخه از آن در دست است . آقاى قزوينى عكس دو نسخه را كه در سالهاى 1308 و 1310 گرفته شده است بوزارت معارف ايران ارسال داشته‌اند ، و همين دو نسخهء عكسى است كه نگارنده مأخذ قرار داده و به شرحى كه خواهد آمد اين نسخهء صحيح را از مقابله و تصحيح آن دو ، مهيا و مرتب ساخته است . نسخه‌اى كه در سال 1308 بوزارت معارف فرستاده شده از روى نسخهء خطى قديمى كه در « بريتيش ميوزيم » لندن مضبوط است عكس برداشته شده و اين نسخه در حسن خط و صحت و قدمت و كامل بودن اوراق بر نسخهء ديگر ( كه در سال 1310 از روى نسخهء خطى كه در كتابخانهء عمومى برلين موجود است عكس گرفته شده ) ترجيح دارد ، و به همين سبب در تهيه و ترتيب اين نسخه ، نسخهء مذكور را اصل قرار داد و در استنساخ آن ( نظر باينكه كاتب نسخه در كتابت حروف و كلماتى